Bilim Ofisi | Beyin Hasarlarının Davranışlarımız Üzerindeki Etkisi
341
post-template-default,single,single-post,postid-341,single-format-standard,ajax_fade,page_not_loaded,,qode-title-hidden,qode_grid_1300,footer_responsive_adv,qode-theme-ver-16.6,qode-theme-bridge,disabled_footer_bottom,wpb-js-composer js-comp-ver-5.5.1,vc_responsive

Beyin Hasarlarının Davranışlarımız Üzerindeki Etkisi

Davranışlar, bireyin, iç ve dış etkilere bağlı olarak , dış dünyaya karşı gösterdiği eylemlerdir. Peki eğer beyin hastalık veya bir hasar sonucunda değişikliğe uğrarsa bireyin davranışı değişir mi? Hatta birey suça meyilli bir duruma gelebilir mi?

Charles Whitman 1 Ağustos 1966 yılında mühendislik eğitimi gördüğü Teksas Üniversitesi kulesine çıktı ve insanlara rastgele ateş etmeye başladı. Bu olay sonucunda 13 kişi öldü ve 33 kişi yaralandı. Kendisi de polisler tarafından olay yerinde öldürüldü. Evine giden yetkililer, Whitman’in karısı ile annesini de ölü olarak buldu. Bıraktığı intihar notunda ailesini kendisinin öldürdüğünü açıklamıştı ayrıca beynindeki değişikliklerden şüphelendiği için otopsi yapılmasını istemişti. Whitman, aklı başında ve zeki biri olarak bilinirdi. Nasıl böyle bir katliam yapabilirdi? Sebebi neydi?

Otopsi sonucunda beyninde Glioblastoma denilen bir tümör bulundu. Tümör, Talamusun altından çıkıp Hipotalamusa uzanmakta ve özellikle korku ve saldırganlıktan sorumlu Amigdalayı sıkıştırmaktaydı.

Bu olay nörobilimde suç ile beyin hasarları arasındaki ilişkiyi tekrardan detaylıca sorgulanmasına sebep olmuştu. Whitman’in beynindeki tümörün onun davranışları üzerinde nasıl ve ne ölçüde etkisi vardı?

Uzun yıllar suçluların beyin ve genetik yapılarını inceleyen nörobilim uzmanları beyin hasarlarının suç işleme eğilimini etkileyen faktörler arasında önemli bir yere sahip olduğunu buldular. Beyinde meydana gelen biyolojik bozukluklar ve fiziksel hasarlar, örneğin tümörler, kişinin davranışlarında değişikliğe neden olabiliyor. Frontal korteksde, uzun dönemde yavaş ilerleyen bazı hasarların kişilik değişikliklerine yol açtığı, saldırganlık, toplumsal ve ahlaki kurallara uymama ve sekse aşırı düşkünlük gibi davranışlara neden olduğunu artık biliyoruz.

Phineas Gage vakası, bildiğimiz en eski beyin hasarı vakalarından biridir. 17.yy’ın ortalarında, Phineas Gage demir yolu işçisi olarak çalışmaktadır. Demir yolu çalışmasında yaptığı bir patlatma sonucunda fırlayan demir bir çubuk Gage’in sol gözünün altından girip hızlıca kafasından çıkar. Beyninin ön alın lobu büyük bir hasar görür fakat bilincini kaybetmez hatta konuşmaya bile devam eder ve istasyona kadar tek başına yürür. Kafasına saplanan çubuk çıkartılıp tedavi edilir ama zamanla Gage’in davranışları tamamen değişir. Gage, olaydan önce herkesle iyi geçinen, dengeli, nazik, yetenekli ve çevresine uyumlu biriyken, olaydan sonra düzensiz, saygısız, kural tanımaz, sabırsız, alkol ve kumar bağımlısı biri haline gelir. Çünkü beynin ön alın lobunun hasar görmesi, iradi faaliyetlere bağlı, kişilik bozukluklarına sebep olur.

Bir diğer frontal korteks hasarı da 40 yaşındaki Alex’i zor bir duruma sokmuştur. Alex 40 yaşından sonra pedofili olan bir öğretmendir. Eşi onun durumunu fark eder ve doktora gitmesi için çok çaba harcar. 2002 yılında doktora gidip tahkikleri yaptırdıktan sonra orbitofrontal korteks bölgesinde bir tümör saptanır. Tümör tamamıyla alındıktan sonra Alex, kişilik bozukluğunun temel nedeninden kurtulur ve tamamıyla normale döner.

Tüm bu olaylar gösteriyor ki , bireylerin davranışları biyolojilerinden ayrı tutulamaz. Beyin’in kimyasında gerçekleşen küçük bir değişim veya bir dizi değişime sebep olacak herhangi bir hasar, davranışta büyük bir değişime yol açabilir. ‘İncognito’ nun yazarı David Eagleman’in de dediği gibi ”Daha sakin ve akılcı olan taraflar, tepkisel, şiddete eğilimli taraflarla mücadeleyi sürdürse de hasar dengeyi öyle bozmuştu ki, savaş artık adil olmaktan çıkmıştı.”

Züleyha Demirci

REFERANSLAR

Bursali, M., Yavuz, C., Öymen, E. E., Türkoglu, T., Güvenç, B., Baş, M., . . . Say, C. (2017, October 30). Belki de seçim ve tercihlerimizde özgür değiliz: İçimizdeki psikopat. Retrieved from https://www.herkesebilimteknoloji.com/haberler/toplum/belki-de-secim-tercihlerimizde-ozgur-degiliz-icimizdeki-psikopat /adresinden alındı.

 (n.d.). Retrieved from http://www.ptms.com.tr/ptms/article/156/ adresinden alındı.

Eagleman, D. (2016). Incognito: The secret lives of the brain. Edinburgh: Canongate.

Eagleman, D., & Tozar, Z. A. (2016). Beyin: Senin hikayen. İstanbul: Domino Yayınevi

Uzbay, T. (2017). Görünmeyen Beyin. İstanbul: Destek Yayınları