Bilim Ofisi | Travmatik Anılar Beyinde Nasıl Saklanır ve Beyine Nasıl Alınır?
443
post-template-default,single,single-post,postid-443,single-format-standard,ajax_fade,page_not_loaded,,qode-title-hidden,qode_grid_1300,footer_responsive_adv,qode-theme-ver-16.6,qode-theme-bridge,disabled_footer_bottom,wpb-js-composer js-comp-ver-5.5.1,vc_responsive

Travmatik Anılar Beyinde Nasıl Saklanır ve Beyine Nasıl Alınır?

 

Stresle ilgili, bilinçsiz hatıraları depoladığı düşünülen özel beyin mekanizması

Devlete bağlı öğrenme olarak bilinen bir sürecin, normal bilince erişilemeyen hatıraların oluşumuna katkıda bulunduğuna inanılmaktadır. Böylece, belirli bir ruh halinde, uyarılmada veya ilaca bağlı bir durumda oluşan anılar, beyin bu duruma geri döndüğünde en iyi şekilde geri kazanılabilir.© Konstantin Yuganov / Fotolia

Herkesin geçmişinde büyüklü küçüklü travmaları olmuştur. Deprem, taciz, tecavüz gibi bir defada olan büyük travmalar olabileceği gibi çok göze çarpmayan ama süreklilik sergilediği için kişiyi ilerideki yaşantısında olumsuz yönde etkileyebilecek olan küçük ve orta büyüklükte travmalar da vardır. Kronik çocukluk istismarı gibi bazı stresli deneyimler o kadar ezici ve travmatiktir ki, anılar beyinde bir gölge gibi gizlenir. İlk başta, bilinçli olarak erişilemeyen gizli anılar, kişiyi olayı hatırlamanın duygusal acısından koruyabilir. Ama sonunda bastırılan bu anılar anksiyete, depresyon, travma sonrası stres bozukluğu veya dissosiyatif bozukluklar gibi zayıflatıcı psikolojik sorunlara neden olabilir.

Farelerle yapılan yeni bir çalışmada, Kuzeybatı Tıp bilim adamları ilk kez, devlete bağlı öğrenmenin stresle ilgili korkuları bilinçli olarak erişilemeyen mekanizmalar oluşturduğunu keşfetmişlerdir.

Northwestern Üniversitesi Feinberg Tıp Fakültesi Bipolar Hastalık’ta Dunbar (pensilvanya-nebraska-wisconsin-batı Virginia eyaletlerinde bir şehir) Profesörü olan baş araştırmacı Dr. JelenaRaduloviç, “Bulgular korku uyandıran anıların depolanmasına yönelik çok sayıda yol olduğunu gösteriyor ve korkuyla ilgili anılar için önemli olanı belirledik. Bu, sonunda iyileşmek için travmatik anılarına bilinçli erişimin gerekli olduğu psikiyatrik hastalıkları olan hastalar için yeni tedavilere yol açabilir.” dedi. Raduloviç, terapistlerin bu hastalara yardımcı olmaları çok zor, çünkü hastaların kendileri, semptomlarının temel nedeni olan travmatik deneyimlerini hatırlayamıyorlar diye sözlerine devam etti. Bu sistemdeki hatıralara ulaşmanın en iyi yolu, beyni, hafızanın kodlandığı zamankiyle aynı bilinç durumuna geri döndürmektir diyerek cümlelerine son verdi. Bu çalışma 17 Ağustos’ta Nature Neuroscience’da yayınlanmış olacaktır.

Beynin Radyo Frekanslarını Değiştirme

İki amino asit, glutamat ve GABA, beynin yin ve yangını oluşturur, duygusal dalgalarını yönetir ve sinir hücrelerinin heyecanlı olup olmadığını veyainhibe (sakin) olup olmadığını kontrol eder. Normal koşullar altında sistem dengelidir. Ama aşırı uyarılmış ve uyanıkken, glutamat dalgalanır. Glutamat ayrıca, hatırlanması kolay bir şekilde, nöronal ağlarımızdaki anıların depolanmasına yardımcı olan birincil kimyasaldır.

Öte yandan GABA, bizi yatıştırır ve uyarılabilir glutamatın etkisini bloke etmemize yardımcı olur. En sık kullanılan sakinleştirici ilaç olan benzodiazepin, beynimizdeki GABA reseptörlerini aktive eder. İki çeşit GABA reseptörü vardır. Bir tür sinaptik GABA reseptörü, stres gibi dışsal olaylara yanıt olarak beynin uyarılmasını dengelemek için glutamat reseptörleri ile birlikte çalışır. Diğer popülasyon, ekstra sinaptik GABA reseptörleri, bağımsız ajanlardır. Canlı enerjik glutamatı görmezden gelirler. Bunun yerine, onların işi içsel olarak odaklanır, beyin dalgalarını ve zihinsel durumları GABA, seks hormonları ve mikro RNA’lar gibi iç kimyasalların seviyelerine göre ayarlar.

Ekstra sinaptik GABA reseptörleri bizi heyecanlı, tahrik olmuş, uykulu, uyanık, tetikte, yatışmış, sarhoş veya hatta psikozlugibi durumlara geçirmek için beynin durumunu değiştirir. Ancak, Kuzeybatı bilim adamları başka bir kritik rol keşfettiler; bu reseptörler ayrıca, korku uyandıran bir olayın anılarını kodlamaya yardımcı olur ve sonra onları saklarlar, bilinçten gizlenirler. Raduloviç, “Beyin farklı hallerde işlev görüyor, tıpkı bir radyo gibi AM ve FM frekans bantlarında çalışıyor. Beynin normalde hafızalara erişmek için FM istasyonlarına ayarlanmış gibi, ancak bilinçaltı hatıralara erişmek için AM istasyonlarına ayarlanması gerekiyor. Bu sinaptik GABA reseptörleri aktive edildiğinde travmatik bir olay meydana gelirse, bu olayın hafızasına bu reseptörler bir kez daha aktive edilmedikçe erişilemez, esasen beyni AM istasyonlarına yerleştirir.” dedi.

Farelerde Stresli Anıların Geri Kazanılması

Deneyde bilim adamları, farelerin hipokampüsünü, sinaptik olmayan GABA reseptörlerini uyaran bir ilaç olan gaboxadol ile infüze etti. Raduloviç, ‘Fareleri, sadece beyin durumlarını değiştirmeye yetecek kadar sarhoş etmemize benzer bir şeydir bu.’ dedi.

Daha sonra fareler bir kutuya konuldu ve kısa, hafif bir elektrik çarpması verildi. Fareler ertesi gün aynı kutuya döndüklerinde, serbestçe hareket ettiler ve korkmuyorlardı, bu da uzaydaki daha önceki şoku hatırlamadıklarını gösteriyordu. Ancak, bilim adamları fareyi ilaca geri koyduktan ve kutuya geri gönderdiklerinde, bir başka şoku korkutucu bir şekilde düşünerek donup kaldılar. Raduloviç, “Bu durum farelerin ilaç tarafından yaratılan beyin durumuna geri döndüğü zaman, şokun stresli deneyimini hatırladıklarını gösteriyor.” dedi.

Deney, ekstra sinaptik GABA reseptörlerinin ilaçla aktive edildiğinde, stresli olayın kodlanma şeklini değiştirdiklerini gösterdi. İlaca bağlı durumda, beyin hafızayı depolamak için tamamen farklı moleküler yollar ve nöronal devreler kullandı. Radulovic’in laboratuarında doktora sonrası öğrencisi olarak çalıştığı zamanlarda bu çalışmada çalışan lider çalışma yazarı Vladimir Jovasevic, “Bu, normal hatıraları şifreleyen genetik ve moleküler düzeyde bile tamamen farklı bir sistemdir” dedi. Bu farklı sistem, küçük bir mikroRNA, miR-33 tarafından düzenlenir ve bir deneyim aşırı stresli olduğunda beynin koruyucu mekanizması olabilir.

Bulgular, travmatik strese cevap olarak, bazı bireylerin, glutamat sistemini anılarını hafızaya almak için aktive etmek yerine, ekstra sinaptik GABA sistemini harekete geçirip, erişilemeyen travmatik anıların oluşmasını sağladığını göstermektedir.

Saklanmış ve Saptırılmış Travmatik Hatıralar

Anılar genellikle korteks dahil olmak üzere dağıtılmış beyin ağlarında depolanır ve böylece bir olayı bilinçli olarak hatırlamak için anılara kolayca erişilebilir. Ancak fareler gaboxadol tarafından indüklenen farklı bir beyin durumundayken, stresli olay esas olarak beynin subkortikal bellek bölgelerini aktive etmiştir. İlaç, stresle ilgili hatıraların beyin devreleri içinde yeniden işlenmesini sağladı, böylece hatıralara bilinçli olarak erişilemedi.

Türkçe Çeviri: Zeynep Eş

 REFERANSLAR

How traumatic memories hide in the brain, and how to retrieve them. (2015, August 17).  Retrieved from https://www.sciencedaily.com/releases/2015/08/150817132325.htm/adresinden alındı.