Bilim Ofisi | Curiosity Mars’ın Metanı Mevsimlerle Değiştiğini Buldu
514
post-template-default,single,single-post,postid-514,single-format-standard,ajax_fade,page_not_loaded,,qode-title-hidden,qode_grid_1300,footer_responsive_adv,qode-theme-ver-16.6,qode-theme-bridge,disabled_footer_bottom,wpb-js-composer js-comp-ver-5.5.1,vc_responsive

Curiosity Mars’ın Metanı Mevsimlerle Değiştiğini Buldu

Marslı metanı için bir sezon var.

NASA’nın Curiosity keşif aracı Mars’ın ince atmosferindeki metanın yıl içinde değiştiğine dair kanıt buldu. Yüksek yoğunluklar geç yaz ve erken sonbaharda kuzey yarım kürede ve alçak yoğunluklar kış ve ilkbaharda baş gösteriyor, araştırmacılar Haziran 8 Science’ta bildiriyor.

Bundan öte, Curiosity ayrıca Mars’ta çamur taşında korunmuş daha önce görülmemiş olan organik molekülleri tespit etti, aynı araştırmacılardan bazıları Science’ın aynı sayısındaki başka bir çalışmada raporladı. Metan ve organiklerin tek başına yaşam belirtisi olmamasına rağmen, astrobiyoloji için etkilerinin “potansiyel olarak büyük” olduğunu söylüyor. NASA’nın Greenbelt’teki Goddard Space Flight Center’daki, çalışmalarda dahil olmayan, gezegen bilimcisi Michael Mumma.

2004’te, Mumma ve çalışma arkadaşları büyük metan bulutlarının Mars’ın atmosferine yayıldığının ilk gözlemlemesini raporladı. Dünya merkezli teleskoplarla belirlenen bu bulutlar milyarda 45 kısım kadar yüksek yoğunluğu sahip.

Bu buluş heyecan vericiydi, çünkü metan güneşten gelen morötesi ışınım tarafından yok edilmeden önce Marslı atmosferinde uzun süre kalmaz. Bir şey gökbilimciler izlediği gibi gazı yaratmalı ya da salgılamalıydı. Dünyada çoğu metan canlı varlıklar tarafından üretiliyor bu yüzden bulutlar Mars’ın yaşamı desteklediği umutlarını yükseltti.

Halbuki, Curiosity Kızıl Gezegen’e 2012’de indiğinde, keşif aracı başlangıçta hiç söz edilecek metan bulmadı(SN: 10/19/13, p. 7)ChristopherWebster, NASA’nın Calif. Pasadena’dakiJet PropulsionLaboratuvarı’nda bir gökbilimci ve metan çalışmasının ortak bir yazarı,”Birçok kişi hayal kırıklığına uğramış ve üzgündü.” Diyor. Ama 2014’te daha fazla araştırmadan sonra Curiosity ekibi önceki araştırmalara dayalı beklenenden çok daha az olmasına rağmen, metanın izlerini buldu (SN: 1/10/15, p. 11).

Şimdi iki Marslı yılı (5 Dünya yılı) gözlemden sonra, ekip Mars’ın atmosferindeki yıllık ortalama metan yoğunluğunun 0.41 ppb olduğunu raporluyor. Bu kışın 0.24 ppb’dan yazın 0.65 ppb’a değişen metan seviyesi mevsimlerle yükselip düşüyor gibi görünüyor. Araştırmacılar ayrıca görünüşe göre rasgele aralıklarla nispeten büyük, 7 ppb’a kadar, metan ani yükselişleri gördü.

Yukarı ve Aşağı

Mars’taki Curiosity keşif aracından ölçümler metan seviyelerinin yaz ve sonbaharda doruğa ulaştığını, kış ve ilkbaharda birden düştüğünü öne sürer. Bilim insanları gazın Marslı yüzeyinden yeraltı rezervuarından periyodik olarak dışarı sızdığından ve bazen tekrardan alındığından da şüpheleniyor.

Bir yeraltı rezervuarından yavaş sızıntı mevsimlik döngüyü ve ani yükselişlerin ikisini de açıklayabileceğini söylüyor Webster. Yüzey taşları çoğunlukla kışın metana tutunabilir ve yaz güneşi tarafından ısıtıldığında ise salabilir. Ara sıra, taşlardaki bir şey kaçabilir, daha büyük ani çıkışlar salgılayabilir. Dünya’da benzer senaryolar bulunmaktadır.

Bilim insanları neyin depolanmış metanın ilk başta depoladığını söyleyemiyor. “Mars’taki metanın varlığı ve davranışı hala kafa karıştırıcı.” diyor Webster.  “Bunun büyük ihtimal biyolojik olamayarak (jeolojik süreç tarafından) oluştuğunu düşünürken, biyolojik ya da mikrobik kayaklı olma ihtimalini diskalifiye edemeyiz.”

Eğer Curiosity bulutun kenarında bulunuyorsa, Curiosity’nin gördüğü metanın ani çıkışlarındaki yoğunluğun, alçak olmasına rağmen, Dünya’dan görülen büyük bulutlarla hala tutarlıdır, diyorMumma. Ama mevsimsel döngünün veri için tek açıklama olduğuna emin değil. Düz ve devamlı bir metan seviyesinin ölçümlerin hatalarıyla uyabileceğini de savunuyor.

Webster katılmıyor. “Acemi göze bile” sonuçları söylüyor, “yazın temiz ve tekrar eden yükseliş var… Mevsimsel döngü gerçek”.

Başka bir gazetede, NASA Goddard’ta astrobiolog Jennifer Eigenbrode ve çalışma arkadaşları bir zamanlar eski bir gölün parçası olan 3.5 milyar yıllık çamurtaşından toplanan örnekleri incelediler ve göl yatağında pek çok organik molekülün korunduğunun kimyasal kanıtını buldular.

2014’te Curiosity Gale kraterindeki bir konumdan olan taşlarda organik moleküller tespit etti. Yeni buluş kraterin ortasındaki dağın temelinden delinen örnekler daha önceden görülenlerden daha büyük ve daha karışık, Dünya’da bulunan kömüreve siyah şeyle benzeyenlerini de içeren organik moleküllerin izlerini gösteriyor.

Curiosity keşif aracında matkap kullanarak organik madde bulamayacağımızı düşünen pek çok insan vardı, çünkü sadece 5 santimetre aşağı gidiyordu, diyor Eigenbrode. Marslı yüzeyi organik molekülleri ayırabilen radyasyonla bombalandı. Organiklerin yüzeyde hayatta kalabilme gerçeği, daha derine kazmanın daha fazla verimli olabilir.

Avrupalı Uzay Ajansı’nın 2020’de fırlatılması planlanan Exo Mars keşif aracı, yüzeyin 2 metre içine delik açacak. “Bu keşif aracının daha iyi korunmuş organik madde ve hatta yaşama dairizleri, bulma olasılığını geliştiriyor” diyor Eigenbrode.

Gerçi, Curiosity delmeyi daha bitirmedi. Keşif aracının matkabı 2016’da bozuldu. Ama mühendisler başarıyla matkabı hackledi, ki 20 Mayıs’ta bir örnek kazdı.

Türkçe Çeviri: Esma Dereli

 REFERANSLAR

Grossman, L. (2018, June 29). Curiosity finds that Mars’ methane changes with the seasons. Retrieved from https://www.sciencenews.org/article/curiosity-finds-mars-methane-changes-seasons?tgt=nr