Bilim Ofisi | Yaratıcılık
624
post-template-default,single,single-post,postid-624,single-format-standard,ajax_fade,page_not_loaded,,qode-title-hidden,qode_grid_1300,footer_responsive_adv,qode-theme-ver-16.6,qode-theme-bridge,disabled_footer_bottom,wpb-js-composer js-comp-ver-5.5.1,vc_responsive

Yaratıcılık

“Yaratıcılık en basit şekliyle orijinal, sosyal faydalılığı olan ürünler veya fikirler yaratabilme yeteneği olarak tanımlanabilir. (DBE)” Yaratıcılık günümüz dünyasında oldukça önemli ve birçok vazifeyi başarıyla tamamlamak için gerekli bir özelliktir. Yaratıcılık seviyesi arttıkça, özellikle sanat icrası gibi üst düzey yaratıcılık gerektiren işlerde başarı artar. Peki, ne kadar yaratıcı olduğunuzu nasıl anlayabilirsiniz ve yaratıcılık seviyenizi nasıl artırabilirsiniz?

 Yaratıcılığın Değerlendirilmesi

Teknolojinin şu anda ulaştığı noktada yaratıcılığı ilişkilendirebileceğimiz testler bulunmakta. Günümüzde, yapılan araştırmalarla, yaratıcılığın zekayla pozitif ilişkisi kanıtlanmış durumda. Yani “Belirli bir IQ seviyesinden sonra zeka arttıkça yaratıcılığın artma oranı da yükseliyor.” diyebiliyoruz fakat yaratıcılığı ölçmek için zeka testleri tek başına yeterli değil. Ayrıca bazı kişilik testleriyle yaratıcılığı ilişkilendirebiliyoruz. Yapılan araştırmalara göre zeka, orijinallik, yüksek özgüven gibi kişilik özellikleriyle yaratıcılık arasında pozitif bir ilişki gözlemlenirken şüphecilik, dürüstlük, tutuculuk gibi özelliklerle negatif bir ilişki gözlemlenmiştir. Guilford’un Alternatif Kullanım Testi (Alternative Uses Task)’inde kişiden bir nesnenin kullanım alanlarını sıralaması istenir. Örneğin tahta bir sopanın kullanım alanlarını düşünün. Sopayı ateş yakmak için, oyuncak üretmek için, halı çırpmak için kullanabilirsiniz. Guilford’un kuramı bu cevaplara bakarak yaratıcılığı dört kategoride ölçmeye çalışır: orijinallik (orginality), akıcılık (fluency), esneklik (flexibility) ve detaylandırma (elaboration). Mednick’in Uzak Bağlantılar Testi( Remote Association Task) yaratıcılık konusunda yapılan çalışmalardan bir diğeridir. Bu testte katılımcılara belirli kelimeler verilir ve bu kelimelerle bağlantılı kavramı bulmaları istenir. Örneğin fatura, çağrı ve hat kelimelerinin verilip “telefon” kavramının istenmesi gibi… Bu tarz testlerle yaratıcılığı ölçmek ve farklı etmenlerle ilişkilendirmek mümkündür.

Yaratıcılık ve Kişilik

Sanat alanında çalışanların yaratıcılık seviyelerinin oldukça yüksek olduğunu biliyoruz. Peki, onları böylesine üretken yapan özellikleri nelerdir? “Barron ve Harrington (1981), 15 yıllık gözlem sonuçlarına dayalı olarak farklı alanlarda yaratıcılığı yüksek olan bireyleri; ilgi alanları yaygın, içsel olarak motiveli, yüksek estetik kriterlere sahip, enerjik, risk alabilen, bağımsız karar verebilen, kendine güvenli, sorgulayıcı, farklı bakış açıları geliştirebilen bireyler olarak tanımlamıştır. (Şahin, 2017)” Yaratıcılığı yüksek olan bireylerin kişilik özellikleri hakkında yapılan genel yorumların yanı sıra farklı alanlarda başarılı olan bireylerin kişilik özelliklerine de değinilmiştir. Örneğin Feist (1999)  bir derlemesinde sanat ve bilim alanında yaratıcılık seviyesi yüksek olan kişilerin özelliklerini toplamıştır. Bilim adamlarının yeni deneyimlere açık, daha gelenekçi, kendine güveni yüksek, öz – algı düzeyi yüksek, içsel yönelimli, hırslı, saldırgan,  olduğunu bildirmiştir. Sanatçıların ise daha duyuşsal, durağan olmayan bir duygu durum hali, sosyal becerileri daha düşük ve bilim adamlarına göre grup tarafından daha az kabul gören bireyler olduğu belirlenmiştir. (Şahin, 2017).  Bu bilgilerle bir sergide gezerken detaylarına hayran kaldığımız bir tablonun, dinlerken bizi bambaşka diyarlara götüren bir bestenin, sonuçlarıyla bilim havuzunu genişleten çalışmaların nasıl kişilikler tarafından bize sunulduğunu anlamış oluyoruz.

  Yaratıcı Beyinler ve İşlev Bozuklukları

“Araştırmacılar tarafından gerçekleştirilen birçok çalışmada; yaratıcılık ve duygu-durum bozuklukları arasında, özellikle de manik-depresif bozukluk (a.k.a bipolar bozukluk) ve depresif bozukluk (aka tek kutuplu bozukluk) arasında, güçlü bağlantıların olduğu tespit edilmiştir. (Jamison, 1995: Richarts, 1999:) (alıntılayan Salderay, 2014)” Bunun örneklerini arkasında çok başarılı eserler bırakmış birçok sanatçıda gözlemleyebiliyoruz. Bu sanatçılara örnek olarak alkol ve uyuşturucu bağımlılığı olan Amy Winehouse ve şizofreniyle mücadele etmiş ressam Louis Wain verilebilir. Ayrıca önemli matematik profesörlerinden John Nash de şizofreni hastalığına sahipti. John Nash’in şizofreniyle mücadelesini anlatan “Akıl Oyunları” isminde bir film dahi mevcut.

Referanslar:

Davranış Bilimleri Enstitüsü http://www.dbe.com.tr/Yetiskinveaile/tr/news/yaraticilik-nedir/

SALDERAY, B. (2014), Psikolojik Temelli Zihinsel Rahatsızlık, Sanat ve Yaratıcılık,   Uluslararası Hakemli Tasarım ve Mimari Dergisi,2(1), s.14

ŞAHİN, F. (2017), Yaratıcı Kişilik Özellikleri Ölçeği: Güvenilirlik ve Geçerlik Çalışması, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(2), s.749

WADE, C. TAVRIS, C. GARRY, M. (2015), Invitation To Psychology, Pearson Education: New Jersey

Yazar:Zeynep Şevval BÜYÜKİZGİ